بحران آب در ایران؛ انتقال پرهزینه یا آخرین راهحل؟
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست ایران هشدار داده است که پنج سال خشکسالی پیاپی و بیتوجهی به ظرفیتهای بومشناختی، کشور را در بحران جدی آب فرو برده است.
«۱۰.۷ میلیارد مترمکعب؛ این عدد میزان آبی است که تالابهای ایران طبق برنامه توسعه هر سال نیاز دارند، اما هیچوقت به آن نرسیدهاند.»اینجا نقطه شروع یک بحران است؛ بحرانی که حالا نهفقط بر تالابها، بلکه بر زندگی میلیونها ایرانی سایه انداخته است.
شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، به ایسنا گفته است که طی پنج سال گذشته بارندگی در ایران بهشدت کاهش یافته و کشور با خشکسالیهای متوالی دستبهگریبان است. اما او تنها تغییرات اقلیمی را مقصر نمیداند؛ «حکمرانی نامناسب» و توسعه نامتوازن هم در شکلگیری بحران سهم بزرگی دارند.
به گفته او، صنایع آببر در مناطق خشک و پروژههای ساختمانی گسترده بدون در نظر گرفتن ظرفیت بومشناختی، ایران را به سمت نیازهای آبی تازهای برده که تنها با انتقالهای پرهزینه و پرمناقشه قابل تأمیناند.
انصاری راه عبور از بحران را نه در تونلها و سدهای جدید، بلکه در بازنگری سیاستها و مدیریت مصرف میبیند. اصلاح الگوی کشت، کنترل مصرف در صنعت و کشاورزی و استفاده از آبهای نامتعارف و پساب تصفیهشده، به گفته او، میتواند بخشی از بحران را مهار کند. اما او هشدار میدهد این مسیر زمانبر است و بدون عزم ملی به نتیجه نمیرسد.
طبق آمار رسمی، تالابهای ایران هر سال باید ۱۰.۷ میلیارد مترمکعب آب دریافت کنند. با این حال کمبارشی، برداشتهای بیرویه و گسترش زمینهای کشاورزی در اطراف تالابها باعث شده این حقآبه هیچگاه تأمین نشود. نتیجه روشن است: خشکیدن تالابها و از بین رفتن زیستبومهایی که برای تعادل اقلیمی کشور حیاتیاند.
بحران آب فقط داخلی نیست. در خوزستان و تالاب هورالعظیم، کاهش ورودی آب از دجله و کرخه موجب شده بخش عراقی تالاب در تابستانها دچار «خودسوزی» شود. انصاری میگوید ایران باید دیپلماسی آب را جدی بگیرد و حقوق خود را در سطح منطقهای و بینالمللی دنبال کند، وگرنه هزینههای اجتماعی و زیستمحیطی این بحران مرز نمیشناسد.