علت کمبود شربت اپیوم چیست؟ روایت مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر با تشریح دلایل کمبود شربت اپیوم، از تغییر رویکرد درمان اعتیاد به سمت داروهای نوین مانند بوپرنورفین و داروهای آهستهرهش خبر داد و گفت بخش عمده نشت شربت اپیوم در زنجیره تولید، توزیع و داروخانهها رخ میدهد.
به گزارش آتیه آنلاین، مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر با رد این تصور که تمام بیماران مراکز درمان اعتیاد از شربت اپیوم استفاده میکنند، گفت: این دارو تنها یکی از گزینههای درمانی است و بسیاری از بیماران با داروهایی مانند متادون یا بوپرنورفین تحت درمان قرار دارند.
سلیمان عباسی در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: هر مرکز درمان اعتیاد معمولاً برای ۱۵۰ تا ۲۰۰ بیمار سهمیه دارویی دریافت میکند، اما ترکیب داروهای مصرفی در هر مرکز متفاوت است و نمیتوان تصور کرد که همه بیماران مصرفکننده شربت اپیوم هستند.
چرا شربت اپیوم کمیاب شد؟
عباسی با اشاره به روند تأمین داروهای مخدرپایه توضیح داد: معاونت درمان وزارت بهداشت هر سال میزان نیاز کشور به داروهایی مانند متادون، بوپرنورفین و شربت اپیوم را برآورد و به سازمان غذا و دارو اعلام میکند. این سازمان نیز موظف است مواد اولیه مورد نیاز را تأمین کرده و زمینه تولید دارو را فراهم کند.
به گفته وی، در سالهای گذشته بخش قابل توجهی از مواد اولیه تولید این داروها از محل کشفیات مواد مخدر تأمین میشد، اما کاهش تولید مواد مخدر در افغانستان و افزایش ناخالصی مواد کشفشده، روند تأمین مواد اولیه را با مشکل مواجه کرده است.
عباسی افزود: بخشی از اختلافها نیز به ارزیابی میزان خلوص مواد کشفشده بازمیگردد. در حالی که سازمان غذا و دارو در برخی موارد خلوص مواد را حدود سه تا چهار درصد اعلام میکند، آزمایشگاه پلیس در برخی نمونهها خلوص هشت تا ۱۲ درصد را گزارش داده است. این اختلاف میتواند بر میزان داروی قابل استحصال اثرگذار باشد.
صادرات مواد اولیه و نشت دارو به بازار آزاد
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر یکی دیگر از عوامل بروز کمبود را صادرات بخشی از مواد اولیه در مقطعی از سال گذشته دانست و گفت: مجموعه این عوامل باعث شد تأمین دارو با چالش روبهرو شود.
وی در عین حال به موضوع نشت شربت اپیوم اشاره کرد و افزود: اگر مراکز درمانی مجاز با کمبود دارو مواجه هستند اما همین دارو در عطاریها و بازار آزاد یافت میشود، نشان میدهد اشکال در چرخه توزیع وجود دارد.
به گفته عباسی، عرضه این دارو در مراکز غیرمجاز جرم است و اولویت باید تأمین نیاز مراکز درمانی دارای مجوز باشد.
منشأ نشت شربت اپیوم کجاست؟
عباسی درباره محل نشت شربت اپیوم گفت: بررسیها نشان میدهد احتمال خروج دارو از چرخه رسمی در سه مرحله وجود دارد؛ نخست در کارخانه تولیدکننده، سپس در فرآیند انتقال دارو به دانشگاههای علوم پزشکی و در نهایت در برخی مراکز درمانی.
وی تأکید کرد: البته سهم مراکز درمانی در این زمینه کمتر از سایر بخشهاست و بخش عمده مشکلات در مراحل تولید، شرکتهای توزیع و داروخانهها رخ میدهد؛ موضوعی که به گفته او نیازمند ساماندهی و نظارت جدیتر است.
تغییر رویکرد درمان اعتیاد
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر با اشاره به تغییر سیاستهای درمانی کشور گفت: وزارت بهداشت در سالهای اخیر استفاده از بوپرنورفین را در اولویت قرار داده است؛ دارویی که اکنون در بسیاری از کشورهای جهان به عنوان درمان خط اول اعتیاد شناخته میشود.
وی با اشاره به تبادل تجربیات با مسئولان حوزه درمان اعتیاد روسیه افزود: در این کشور اساساً از شربت اپیوم استفاده نمیشود و درمان بیماران بر پایه بوپرنورفین انجام میشود؛ روشی که نتایج موفقی نیز به همراه داشته است.
عباسی تأکید کرد که هرچند شربت اپیوم در درمان برخی بیماران مؤثر است، اما عوارض خاص خود را دارد و به همین دلیل روند جهانی به سمت استفاده بیشتر از داروهای جدید حرکت کرده است.
تجویزهای خارج از پروتکل
عباسی یکی دیگر از مشکلات گذشته را فاصله گرفتن برخی مراکز از دستورالعملهای درمانی دانست و گفت: در برخی موارد، بیمارانی که باید روزانه حدود ۱۸ سیسی شربت اپیوم دریافت میکردند، دوزهای ۳۰، ۴۰ یا حتی ۵۰ سیسی برای آنها تجویز میشد.
وی افزود: چنین تجویزهایی علاوه بر افزایش خطر اوردوز، زمینه فروش بخشی از دارو یا تبدیل آن به تریاک را فراهم میکرد و همین مسئله یکی از عوامل نشت دارو به بازار غیرقانونی بود.
به گفته مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر، اکنون نظارت بر اجرای پروتکلهای درمانی افزایش یافته و بیماران تحت درمان با بوپرنورفین یا متادون نیز نتایج مطلوبی کسب کردهاند.
شربت اپیوم حذف نشده است
عباسی در پاسخ به این پرسش که آیا شربت اپیوم از چرخه درمان کنار گذاشته شده، گفت: این دارو حذف نشده، بلکه مصرف آن اولویتبندی شده است.
وی توضیح داد: بیماران مبتلا به سرطان، سالمندان و برخی بیماران خاص که نیاز درمانی ویژه دارند، همچنان شربت اپیوم دریافت میکنند، اما سایر بیماران به سمت درمان با بوپرنورفین و متادون هدایت شدهاند.
داروهای آهستهرهش؛ نسل جدید درمان اعتیاد
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر از بررسی و آمادهسازی نسل جدیدی از داروهای درمان اعتیاد با عنوان «داروهای آهستهرهش» خبر داد.
به گفته وی، این داروها به صورت تزریقی و در قالب فرآوردههای یکماهه یا سهماهه مصرف میشوند و دارو را به تدریج در بدن آزاد میکنند.
عباسی مهمترین مزیت این روش را کاهش میل به مصرف مجدد مواد، کنترل رفتارهای پرخطر، کاهش پرخاشگری، جلوگیری از حضور بیماران در محیطهای آلوده و افزایش پایداری درمان عنوان کرد.
وی افزود: تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد این روش در حال تبدیل شدن به یکی از درمانهای اصلی اعتیاد در جهان است و پیشبینی میشود در ایران نیز نتایج مثبتی به همراه داشته باشد.
بیمه؛ شرط موفقیت درمان
مدیرکل درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر درباره زمان اجرای این طرح گفت: مراحل تحقیقاتی این داروها در وزارت بهداشت به پایان رسیده و پس از تدوین پروتکلهای درمانی، به سبد دارویی کشور اضافه خواهند شد.
وی درباره هزینه این داروها نیز اظهار کرد: هنوز قیمت نهایی از سوی شرکت تولیدکننده اعلام نشده، اما هدف این است که هزینه درمان مانعی برای بیماران نباشد. به همین دلیل مذاکرات با شرکتهای بیمه برای پوشش بخش عمده هزینهها پس از نهایی شدن قیمت آغاز خواهد شد.
عباسی در پایان تأکید کرد: اگر درمان برای بیماران از نظر مالی قابل دسترس نباشد، موفقیت برنامههای درمان اعتیاد نیز کاهش مییابد. از این رو، پوشش بیمهای داروهای جدید یکی از اولویتهای وزارت بهداشت و ستاد مبارزه با مواد مخدر خواهد بود.