42هزار واحد آسیبدیده؛ از شیشههای شکسته تا خانههایی که باید از نو ساخته شوند
۴۲ هزار واحد مسکونی در تهران در جریان جنگ رمضان آسیب دیدهاند؛ از این میان حدود ۳۶ هزار واحد فقط نیاز به تعمیرات جزئی دارند، اما هزاران خانواده هنوز بین اسکان موقت، فرمهای ارزیابی و انتظار برای بازسازی سرگرداناند.
در برخی محلات تهران، هنوز تصویر یک خانه «نیمهجان» تکرار میشود؛ پنجرههایی با پلاستیک موقت، دیوارهایی ترکخورده و ساکنانی که میان ماندن و رفتن معلقاند. همین وضعیت، حالا در مقیاس بزرگتری روایت میشود: دهها هزار واحدی که بخشی از آنها فقط شیشههای شکسته دارند، اما بخشی دیگر نیازمند مقاومسازی یا حتی تخریب کامل هستند.در همین زمینه، لطفالله فروزنده، معاون هماهنگی و امور مناطق شهرداری تهران، اعلام کرده است که «تعمیرات جزئی ساختمانها، بهویژه شیشهها، تا پایان هفته تکمیل خواهد شد»؛ اقدامی که قرار است مسیر را برای ورود به مراحل سنگینتر بازسازی هموار کند.
او در نخستین جلسه ستاد راهبری بازسازی تأکید کرده است که واحدهای آسیبدیده در چهار دسته «جزئی، بازسازی، مقاومسازی و تخریب و نوسازی» تقسیم شدهاند؛ دستهای که هر کدام مسیر متفاوتی از انتظار و اجرا را پیش پای شهروندان میگذارد.
اما اعداد، تنها بخشی از ماجراست. در روایتهای میدانی، تصویر پیچیدهتری دیده میشود؛ از یک سو داود گودرزی، معاون خدمات شهری شهرداری تهران، از «مدیریت همزمان ۵۰۰ نقطه حادثهدیده» و «افزایش واحدهای آسیبدیده به ۴۲ هزار واحد» میگوید، و از سوی دیگر، روند اجرایی در لایههای میانی با تأخیر، ازدحام پروندهها و کمبود ظرفیت اسکان مواجه است.
به گفته او، حدود ۳۶ هزار واحد فقط نیازمند تعمیرات جزئی هستند، اما همین بخش سادهتر نیز بهدلیل حجم بالا و کمبود مصالح تخصصی مانند شیشه دوجداره، با کندی پیش میرود. در همین راستا، ۲۸ کارگاه شیشهبری در سطح شهر فعال شدهاند؛ تلاشی برای جلوگیری از تبدیل یک خرابی ساده به یک بحران طولانیمدت شهری.
در سوی دیگر ماجرا، مسئله اسکان موقت قرار دارد؛ جایی که روایتها از «پشت نوبت ماندن خانوادهها» آغاز میشود و به محدودیت ظرفیت هتلها میرسد. بر اساس گزارشها، حدود ۴۵ هتل در تهران برای اسکان اضطراری در نظر گرفته شدهاند، اما افزایش ناگهانی تقاضا پس از بازگشت شهروندان از سفرهای نوروزی، ظرفیتها را تحت فشار قرار داده است.
برخی شهروندان از انتظار طولانی برای ورود به هتلها میگویند؛ در حالی که شهرداری تأکید دارد روند اسکان ادامه دارد و هیچ خانوادهای بدون راهحل نخواهد ماند. با این حال، فاصله میان «وعده ظرفیت» و «واقعیت صف» همچنان یکی از گرههای اصلی مدیریت بحران است.
در سطح اجرایی، فرآیند ارزیابی خسارت نیز خود به یک مسیر طولانی تبدیل شده است؛ فرمهایی که باید نوع آسیب را از شیشه شکسته تا تخریب کامل تفکیک کنند، اما در عمل، به گفته برخی شهروندان، هر بار مراجعه، یک لایه جدید از خسارت آشکار میشود.
در کنار این روند، نیروهای جهادی نیز بهعنوان بازوی کمکی وارد عمل شدهاند؛ بیش از ۴ هزار نیروی داوطلب در حوزههایی مانند بنایی، جوشکاری و شیشهبری ساماندهی شدهاند. با این حال، این مشارکت مردمی در کنار استقبال، محل بحثهایی درباره «تخصصمحوری در بازسازی» نیز شده است.
از یک سو، شهرداری تهران از «عملیات گسترده بازسازی، تقویت ناوگان، و مدیریت همزمان بحران» سخن میگوید؛ از سوی دیگر، برخی شهروندان از رفتوآمدهای بینتیجه، اسکان نامشخص و تأخیر در تعمیرات اولیه گلایه دارند.
حتی در حوزهای مانند شیشههای دوجداره، اختلاف میان «آنچه موجود است» و «آنچه نیاز است» به یک مسئله عملی تبدیل شده است؛ جایی که جایگزینی موقت با پلاستیک، برای برخی خانوادهها به نماد وضعیت فعلی تبدیل شده است.
طبق برآوردهای رسمی، حجم خسارت در جنگ رمضان حدود ۵ برابر جنگ ۱۲ روزه اعلام شده است؛ با بیش از ۴۲ هزار واحد آسیبدیده در برابر ۸۵۰۰ واحد در دوره قبلی. این افزایش، نهفقط یک عدد، بلکه تغییر مقیاس مدیریت شهری را نشان میدهد؛ از یک بحران محدود به یک پروژه گسترده شهری.
در همین چارچوب، حدود ۲ هزار واحد نیز نیازمند تخریب و نوسازی کامل هستند؛ واحدهایی که بازگشت به وضعیت قبلی برای آنها ممکن نیست و باید از پایه بازسازی شوند.تهران در یک وضعیت میانی قرار گرفته است؛نه در مرحله بحران اولیه، و نه در وضعیت عادی. شهری که همزمان در حال آواربرداری، اسکان اضطراری، تعمیرات جزئی و برنامهریزی برای نوسازی کامل است.در شهری با ۴۲ هزار واحد آسیبدیده، «بازگشت به خانه» برای همه شهروندان، دقیقاً چه زمانی ممکن میشود؟